Bolesław Rok, Akademia Leona Koźmińskiego. Startupy Pozytywnego Wpływu | Innowacje Pozytywnego Wpływu | Raport 2023
Istnieje już wiele metodologii pokazujących potencjalne sposoby i formy mierzenia pozytywnego wpływu, jednak nadal nie ma powszechnie uznawanych standardów pozwalających jednoznacznie i transparentnie podejść do oceny wpływu.
I pewnie szybko nie będzie. Jednak te startupy impaktowe z Polski, które miały już kontakty z funduszami międzynarodowymi, potwierdzają, że pytania o wpływ są już formułowane. Niestety, mało kto potrafi na nie sensownie odpowiadać.
Korzystając z wiedzy i inspiracji grupy Dla-Impaktu, która od roku prowadzi badania, a w tegorocznym Raporcie przedstawia opinie polskich założycieli startupów i inwestorów na temat pomiaru impaktu, a także ze współpracy z Piotrem Boulange, postanowiłem zaprezentować pewien model wstępny, przejściowy, testowany już na kilku wybranych startupach w Polsce, który może pomóc założycielom startupów w zwróceniu większej uwagi na zwiększanie swojego wpływu pozytywnego i zmniejszanie negatywnego. Chodzi bowiem o zarządzanie wpływem, a do tego, jak wiemy potrzebny jest pomiar, nawet jeżeli to jest samoocena. Osiąganie wymiernego sukcesu zawsze motywuje do poszerzania zakresu działania i zwiększania wpływu.
W dokumentach dotyczących sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (ESRS) przedstawionych już kilka miesięcy temu przez EFRAG przyjmuje się, że wpływ dotyczy istotnych, rzeczywistych lub potencjalnych, pozytywnych lub negatywnych skutków powodowanych przez przedsiębiorstwo dla ludzi lub środowiska w perspektywie krótko-, średnio- lub długoterminowej. Obejmuje wpływ spowodowany przez przedsiębiorstwo, a także wpływ do którego przyczynia się przedsiębiorstwo oraz wpływ, który jest związany z własną działalnością przedsiębiorstwa, jego produktami i usługami poprzez jego relacje biznesowe, obejmujące łańcuch wartości przedsiębiorstwa.
A zatem ocena wpływu może być dokonywana w czterech obszarach: w ramach bezpośredniego wpływu wywieranego na pracowników w miejscu pracy, następnie – pośrednio, czyli ocena wpływu w ramach relacji z zewnętrznymi partnerami komercyjnymi, kontrahentami i partnerami biznesowymi, w kolejnym obszarze wpływu mówimy o społeczności lokalnej i wpływie pośrednim poprzez współpracę z organizacjami niekomercyjnymi, a także – w ramach wpływu dotyczącego rynku, klientów i użytkowników końcowych.
W każdym z tych obszarów możemy mieć do czynienia ze zwiększaniem pozytywnego wpływu, a także jednocześnie z minimalizacją negatywnego wpływu w procesie realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju.
Proponujemy tu podejście oparte na kategoriach wpływu opracowanych na podstawie Celów Zrównoważonego Rozwoju (i przedstawionych tam 169 kierunków koniecznych działań), z jednoczesnym wykorzystaniem prostej metody oceny wpływu w pięciu kategoriach. Poniżej zaprezentowano czterdzieści istotnych kategorii wpływu – w nawiasie zaznaczono, którego Celu dotyczy dana kategoria wpływu. Jest to wybór subiektywny, autorski. Podzielono te kategorie na cztery obszary wpływu bezpośredniego i pośredniego: wpływ na pracowników w miejscu pracy, wpływ na podmioty w łańcuchu wartości, wpływ na społeczność lokalną, wpływ na klientów i użytkowników końcowych.
Aby założyciele i pracownicy, a może także zaproszeni interesariusze zewnętrzni, mogli dokonać oceny wpływu danego startupu w poszczególnych kategoriach, należy przyporządkować jedną z pięciu poniższych możliwości, taką, która ich zdaniem w największym stopniu opisuje faktyczną, obecną działalność danej organizacji. Warto takie ćwiczenie potraktować jako punkt wyjścia do wspólnej pracy możliwie jak największej grupy interesariuszy nad określeniem pożądanego wpływu startupu w kolejnych latach. Nie chodzi tu jednak o formalne badanie, a tylko – i aż – o inspirujący dialog, który przede wszystkim pomaga lepiej zrozumieć rzeczywisty wpływ działalności gospodarczej, produktów, usług, procesów, sposobu funkcjonowania na rynku i w relacjach z interesariuszami, a także pozwala bardziej odpowiedzialnie podejść do własnej Teorii Zmiany. Te pięć możliwości to:
Organizacja przyczynia się do wdrażania istotnych rozwiązań w tej kategorii (np. innowacje społeczne dotyczące zdrowego odżywiania)
Organizacja generuje pewne korzyści dla interesariuszy w tej kategorii (np. dostarcza rozwiązania do obniżenia śladu węglowego)
Organizacja działa tak, aby uniknąć szkody w tej kategorii, zapobiegając lub zmniejszając negatywne skutki dla ludzi i planety (np. przeciwdziałając wykluczeniu społecznemu osób z niepełnosprawnością)
Działalność organizacji może w tej kategorii wyrządzać szkodę środowisku / wybranej grupie społecznej (np. przyczyniając się pośrednio do wzrostu zanieczyszczeń mikroplastikiem w procesie użytkowania produktów)
Działalność organizacji wyrządza faktyczną szkodę w tej kategorii, ma negatywny wpływ (np. przyczyniając się do naruszania praw człowieka w krajach rozwijających się).
Jeżeli przyjmiemy określoną punktację – kolejno +2, +1, 0, -1, -2 punkty – to możemy określić umowną wartość naszego impaktu w poszczególnych obszarach (najlepiej w punktach procentowych wartości maksymalnej), a także wartość naszego łącznego impaktu. Można też wybrać szóstą możliwość i udzielić takiej odpowiedzi na wybraną kategorię impaktu: nie potrafię ocenić, nie widzę związku z tą kategorią wpływu w naszej działalności i za taką odpowiedź przypisać 0 punktów. W toku dalszych dyskusji warto wtedy ustalić, czy to definitywnie jest taka kategoria wpływu, która nie ma nic wspólnego z naszą działalnością obecnie i nie będzie miała w przyszłości.
Wypełnienie takiej ankiety to jest już dobry początek wyznaczania celów w procesie zarządzania wpływem. W efekcie założyciele mogą otrzymać całościowy obraz wpływu startupu, który pozwoli lepiej zarządzać wpływem, tzn. zwiększać pozytywny wpływ w tych obszarach, gdzie jest to możliwe, oczekiwane przez rynek i interesariuszy, a jednocześnie zmniejszać negatywny wpływ, nawet potencjalnie negatywny, tam gdzie to jest konieczne. Jest to naszym zdaniem dobry punkt wyjścia do budowania świadomości founderów w zakresie istotności społecznego i środowiskowego wpływu działalności gospodarczej.
Ankieta tego typu ma formę jedynie samooceny, ale przyjmujemy, że jest wypełniana rzetelnie, zgodnie z zasadami należytej staranności i etyki biznesowej. Przedstawiona metodologia pomiaru wpływu przede wszystkim dostarcza narzędzi osobom zarządzającym do rozumienia i rozpoczęcia procesu świadomego kształtowania wpływu.
Zakładamy, że jest to proces doskonalenia, bo jasno postawione cele dotyczące wpływu na planetę i społeczeństwo motywują do działania.
Efekty takiej pracy mogą być wykorzystane w komunikacji z obecnymi i potencjalnymi pracownikami oraz partnerami – bo dzięki temu mamy szansę przyciągnąć do siebie najlepszych, najbardziej twórczych i oddanych naszej misji pracowników i partnerów. Można też zaprezentować wyniki takiej samooceny w pogłębionej rozmowie z potencjalnymi inwestorami, Aniołami Biznesu, bo inwestorzy impaktowi poszukując nowych spółek do swoich portfeli inwestycyjnych mogą być zainteresowani podejściem założycieli do rozumienia i zarządzania wpływem danego startupu na społeczeństwo i środowisko naturalne.
W przyszłości w naszej komunikacji z klientami, użytkownikami a nawet społeczeństwem można wykorzystywać uzyskane tu dane do codziennej działalności rynkowej (np. oznakowanie produktów lub usług, które powstały w celu realizacji misji społecznej), bo produkty coraz częściej muszą być zgodne z wartościami i przekonaniami klientów, umożliwiając udowodnienie społecznej / środowiskowej wartości przedsięwzięcia.
Co warto zapamiętać
Źródła
- Bolesław Rok, Jak zarządzać wpływem startupu, w: Startupy Pozytywnego Wpływu | Innowacje Pozytywnego Wpływu | Raport 2023, Kozminski Business Hub
