Małgorzata Rdest — inicjatorka projektu olejomaty.pl
Olejomaty powstały jako nietypowy startup, bo finansowany przez dużą firmę — matkę. Ich historia pokazuje jednak jak wielotorowo rozwija się innowacja i skąd nadchodzą impulsy. Może być inspiracją do efektywnej współpracy wielkiego biznesu i innowacyjnego startupu z misją. Dla gmin i spółdzielni mieszkaniowych może być wskazówką jak wspólnie z biznesem rozwiązywać lokalne wyzwania. A dla startupów to dobra lekcja jak szukać sposobów na finansowanie i realizowanie swoich wizji.
Trzy niezależnie tykające bomby zegarowe
Olejomaty są produktem Emka Oil, spółki-córki Emka S.A. — przedsiębiorstwa, które od ponad 30 lat prowadzi biznes związany z utylizacją odpadów medycznych i weterynaryjnych. Olejomaty są zatem pośrednio powiązane ze specjalizacją spółki-matki.
„Pomysł [olejomatów] wyrósł z bardzo prostej obserwacji: w polskich domach litr po litrze wylewa się zużyty olej do zlewów. A my — jako EMKA — widzieliśmy od środka, jakie szkody to powoduje: zapchane instalacje, awarie kanalizacji, a przede wszystkim realne obciążenie dla środowiska.”
— Małgorzata Rdest, inicjatorka projektu OlejomatyJednocześnie za tą obserwacją stoją dane i trendy, które w 2024 roku mają kluczowe znaczenie dla powodzenia przedsięwzięcia EMKA Oil:
Bomba kanalizacyjna
Ponad połowa Polaków wylewa olej po smażeniu do zlewu lub toalety. Każdego dnia miliony litrów zużytego oleju kuchennego trafiają do śmieci lub kanalizacji, przyczyniając się do powstawania zatorów i wzrostu kosztów obsługi sieci kanalizacyjnej.
Bomba recyklingowa
Polska ma ustawowe cele poziomu recyklingu: 55% recyklingu do 2025 roku i 65% do 2035 roku. W 2024 roku wynik wynosił ok. 18%, a więc wciąż daleko od celu. UCO zebrane przez gminy posiada kod odpadowy 20 01 25 i może być formalnie wykazywane w sprawozdaniach BDO jako odpad komunalny przekazany do recyklingu. Gminy szukają nowych strumieni odpadów do wykazania w bilansach.
Bomba kaucyjna
Ustawa kaucyjna wykreśliła butelki PET i szklane z gminnych bilansów recyklingu, sprawiła, że opakowania objęte systemem kaucyjnym trafiają do operatora systemu, a nie do gminnej zbiórki — co zmniejsza wolumen odpadów wykazywanych przez gminy w bilansach recyklingu. Samorządy tracą tym samym dotychczasowe źródło odzysku i potrzebują nowych strumieni, by utrzymać wymagane poziomy recyklingu.
Dojrzała firma, która powiedziała: zbudujemy startup
W 2024 roku EMKA S.A. uruchomiła EMKA Oil jako startup: z własną marką, własnym produktem (olejomat jako urządzenie), własną aplikacją mobilną, własnym regulaminem i własną strategią sprzedaży.
„W mojej rodzinie […] zrównoważony rozwój nigdy nie był modnym hasłem — raczej sposobem myślenia. Naturalne więc stało się pytanie: skoro mamy doświadczenie logistyczne i operacyjne, skoro codziennie obsługujemy tysiące punktów, to dlaczego nie wykorzystać tego potencjału do czegoś nowego?”
— Małgorzata Rdest, Wiceprezes EMKA S.A.Projekt miał cechy klasycznego startupu: nowy rynek, niepewność produktu, konieczność edukowania klientów. Dzięki EMKA S.A. startup miał dostęp do gotowej infrastruktury logistycznej, reputację w sektorze publicznym i zdolność do finansowania.
Dwóch klientów. Trzy źródła przychodów.
Podstawowym klientem EMKA Oil są gminy i jednostki samorządu terytorialnego, które płacą za usługę kompleksową olejomatów tj. instalację, obsługę, logistykę i dostęp do platformy raportowej. Mieszkaniec używa systemu bezpłatnie.
Poza gminami i jednostkami samorządu terytorialnego EMKA Oil obsługuje także spółdzielnie mieszkaniowe, które samodzielnie mogą zamówić instalację olejomatów dla swoich mieszkańców.
Drugim ważnym klientem Emka Oil jest segment B2B: restauracje, zakłady produkcyjne i firmy gastronomiczne, które mają ustawowy obowiązek oddawania UCO licencjonowanemu odbiorcy. EMKA Oil świadczy usługi odbioru, transportu i recyklingu oleju i tłuszczów roślinnych na terenie całej Polski. Jest to część działalności, która nie opiera się na olejomatach.
Dodatkowe źródło dochodu to zebrany olej, który trafia do recyklingu jako surowiec do biodiesla drugiej generacji, objętego unijnymi premiami w ramach dyrektywy RED III. Zatem im większa sieć olejomatów i aktywność użytkowników, tym więcej surowca do odsprzedaży.
Startup nie sprzedaje maszyn. Sprzedaje gotowe rozwiązanie i zamyka obieg.
Olejomaty to idealny przykład gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), który generuje regularny i przewidywalny dochód — bardziej przypomina model SaaS, w którym płatność jest za obsługę i utylizację UCO w systemie ciągłym. Olejomaty są przykładem modelu B2G (Business-to-Government) z elementem B2C po stronie użytkownika.
Olejomat — maszyna działająca 24/7, mieści 160 pustych butelek i 150 pełnych, 2 skanery QR, czujnik zapełnienia, zasilanie 230 V lub z paneli fotowoltaicznych.
Butelka odporna na temperaturę do 70°C, wielokrotnego użytku (kilkanaście cykli), dostosowana dla osób niewidomych. Bezpłatna dla użytkownika.
Aplikacja mobilna Olejomaty (iOS/Android): pobieranie butelek, oddawanie UCO, punkty lojalnościowe, mapa olejomatów.
Portal Klienta (portal.olejomaty.pl): zarządzanie maszynami, podgląd wolumenu zebranego UCO, dane użytkowników, raportowanie do BDO.
Odbiór zebranego UCO (Used Cooking Oil), transport do zakładów przetwarzania (biodiesel 2. generacji).
Szeroki program oparty na nagrodach lojalnościowych, prelekcjach w szkołach, materiałach dydaktycznych, kampaniach w social mediach. Gmina dostaje gotowy program, nie tylko sprzęt.
Start-up finansowany w modelu bootstrappingowym
Finansowanie całkowicie odróżnia EMKA Oil od typowego projektu grantowego lub startupu VC-backed.
| Źródło | Typ finansowania | Rola w projekcie |
|---|---|---|
| EMKA S.A. | Kapitał wewnętrzny (bootstrapping) | Firma-matka finansuje R&D, produkcję maszyn, aplikację i sprzedaż z własnych środków. Brak zewnętrznego inwestora kapitałowego w początkowej fazie rozwoju. |
| Przychody z umów B2G | Samozwrotność operacyjna | Gminy płacą za usługę kompleksową (instalacja + obsługa + logistyka + platforma). Każda nowa gmina zwiększa powtarzalny przychód. Model zmierza do samozwrotności bez grantów. |
| NFOŚiGW / WFOŚiGW | Dotacje dla gmin | Narodowy i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska oferują dotacje na infrastrukturę recyklingową. Gminy mogą pozyskać dofinansowanie na wdrożenie olejomatów, co obniża barierę wejścia. |
| UE RED III / FENG | Otoczenie regulacyjne | Dyrektywa RED III wymusza rosnący udział UCO w biopaliwach 2. gen. Zebrany olej ma rynkową wartość. Program FENG umożliwia dofinansowanie innowacyjnych rozwiązań dla MŚP i spółek. |
| Wartość UCO | Przychód ze sprzedaży surowca | Zebrany olej spożywczy to surowiec przemysłowy do biodiesla 2. gen. Im większa sieć i aktywność mieszkańców, tym większy surowiec do odsprzedaży. Strumień przychodów, który rośnie wraz z powiększaniem sieci. |
Kluczowy wniosek: EMKA Oil nie czekała na grant. Firma sfinansowała pilotaż, produkcję maszyn i pierwsze wdrożenia z własnych środków. Dofinansowania zewnętrzne (NFOŚiGW, fundusze unijne) są dostępne, ale nie jako warunek uruchomienia projektu, lecz jako akcelerator dla gmin, które chcą obniżyć barierę finansową wdrożenia. To rozróżnienie jest zasadnicze: EMKA Oil nie jest uzależniona od zewnętrznego finansowania. Gminy i samorządy natomiast mogą pozyskać fundusze unijne, które pozwalają na opłatę programu olejomatów.
Poradnik: Jak sfinansować startup GOZ w Polsce?
Dla startupów bez korporacyjnego zaplecza kapitałowego, publiczne programy grantowe oferują analogiczne wsparcie — od pilotażu technologii GOZ u dużego partnera korporacyjnego, po bezpośrednie finansowanie wdrożenia modelu dla firm współpracujących z samorządami. Poniżej mapa pięciu aktywnych lub planowanych instrumentów (stan: marzec 2026).
do 400 tys. zł grantu
Dla kogo: startup z gotowym MVP lub produktem, który chce przetestować swoje rozwiązanie GOZ bezpośrednio u dużego partnera korporacyjnego — odbiorcy technologii zainteresowanego transformacją obiegu zamkniętego.
Jak aplikować: startup nie składa wniosku bezpośrednio do PARP, lecz przechodzi rekrutację u jednego z wybranych akceleratorów — DGA S.A. / INDUSTRYLAB GREEN lub LSSE / Spark 4.0. Nabory do akceleratorów są otwarte od I kwartału 2026 r.
Warunek kluczowy: posiadanie dużego partnera korporacyjnego gotowego testować rozwiązanie. Dla startupów B2G (klientem jest gmina, nie firma) jest to ścieżka trudniejsza.
Etap I: do 92 tys. zł (100% dofinansowania) | Etap II: do 3,5 mln zł
Dla kogo: MŚP bez wymogu korporacyjnego partnera — idealne dla startupów B2G działających z samorządami.
Etap I: dofinansowanie do 100% kosztów doradztwa przy opracowaniu modelu biznesowego GOZ-transformacji (maks. ok. 92 tys. zł, brak wymogu wkładu własnego). Etap II: dofinansowanie wdrożenia modelu (inwestycje, doradztwo, szkolenia) do 3,5 mln zł. Nabory aktywne, regulamin zaktualizowany 20 stycznia 2026 r.
Ograniczenie geograficzne: wyłącznie Polska Wschodnia (lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie, warmińsko-mazurskie + Mazowsze bez regionu warszawskiego stołecznego).
~do 3,5 mln zł (spodziewana analogia do FEPW)
Dla kogo: to samo co Program 2 — ale bez ograniczenia geograficznego. Obejmie MŚP z całej Polski. Nowa, ogólnopolska edycja finansowana z FENG zamiast FEPW.
Kwota i szczegóły: nieznane na dzień publikacji. Spodziewana analogia do FEPW: Etap I (doradztwo, ~92 tys. zł) + Etap II (wdrożenie, do 3,5 mln zł).
Rekomendacja: startupy spoza Polski Wschodniej powinny śledzić stronę PARP i aplikować w czerwcu 2026 r.
min. 1 mln zł projektu, maks. kilkadziesiąt mln zł
Dla kogo: startupy i MŚP z komponentem badawczo-rozwojowym, które chcą jednocześnie opracować i wdrożyć innowacyjne rozwiązanie. Moduł „Zielone MŚP / zazielenianie działalności” bezpośrednio obejmuje GOZ.
Elastyczność: projekt może zawierać od jednego do siedmiu modułów: B+R, wdrożenie innowacji, infrastruktura B+R, internacjonalizacja, kompetencje, cyfryzacja, zazielenianie.
Kolejne nabory: cztery planowane w 2026 r. (dwa ogłoszone w lutym, dwa w III kwartale 2026). Najbardziej wymagający program pod względem dokumentacji, ale w zamian pozwala na najwyższe finansowanie.
TBD
Dla kogo: startupy i firmy deep-tech rozwijające technologie czyste (cleantech), w tym GOZ, na wysokim poziomie gotowości technologicznej (TRL 4–8). Skierowany do projektów ambitnych technologicznie z potencjałem europejskim.
Kontekst: program powstał w ramach europejskiej inicjatywy STEP (Strategic Technologies for Europe Platform), która finansuje technologie krytyczne dla transformacji klimatycznej. GOZ jest jednym z priorytetowych obszarów.
Rekomendacja: śledzić feng.parp.gov.pl oraz ncbr.gov.pl.
Tabela porównawcza — szybki przegląd
| Program | Maks. kwota | Model | Geografia | Status |
|---|---|---|---|---|
| Scale Up Green | 400 tys. zł | B2B (korporacja) | cały kraj | aktywny do 2028 |
| GOZ w MŚP I+II (FEPW) | 3,5 mln zł | B2G / samodzielny | Polska Wschodnia | aktywny, ciągły |
| GOZ w MŚP (FENG) | ~3,5 mln zł | B2G / samodzielny | cały kraj | planowany VI 2026 |
| Ścieżka SMART | kilkadziesiąt mln zł | B+R + wdrożenie | cały kraj | aktywny, nabory 2026 |
| SMART CLEANTECH | TBD | deep-tech | cały kraj | planowany I–II kw. 2026 |
Od pilotażu do setnego urządzenia: 18 miesięcy
Trajektoria wzrostu EMKA Oil to podręcznikowy przykład skalowania modelu B2G: powolny start, gęsty pilotaż, następnie intensyfikacja wdrożeń po potwierdzeniu tezy produktowej.
| Data | Gdzie | Co się stało |
|---|---|---|
| III 2024 | IX Europejski Kongres Samorządów, Mikołajki | Publiczna premiera produktu Olejomat. Krzysztof i Małgorzata Rdest prezentują system 400+ włodarzom gmin. Pierwsze zapytania ofertowe. |
| VI 2024 | Redzikowo (Pomorze) | Pierwsze 8 olejomatów w Polsce. Start Ogólnopolskiej Zbiórki UCO. Data: 12 czerwca 2024. |
| VIII 2024 | Żyrardów | 7 maszyn w rodzinnym mieście EMKA. Model lokalizacji: szkoła, centrum kultury, PSZOK, obiekt sportowy. |
| IX–XII 2024 | Ustka, Hel, Sochaczew, Płock, Bytom, Opole, Mszczonów… | Faza skalowania — kilkadziesiąt gmin w różnych województwach. Model umowy z gminą ustabilizowany. |
| II 2025 | 10 gmin Wielkopolski | Pierwsza runda regionalna — 10 samorządów wdraża system jednocześnie. Efekt skali w logistyce. |
| IV–V 2025 | Sopot (Local Trends) | EMKA prezentuje Olejomaty na Samorządowym Kongresie Finansowym. Temat debaty: „Jak podnosić poziom życia, zaangażowanie mieszkańców i chronić środowisko”. Setki nowych kontaktów. |
| XII 2025 | Warszawa, Wola Park | Setny olejomat. Kamień milowy. Ponad 40 gmin w systemie ogólnopolskim. |
Olejomaty to innowacyjny projekt spółki EMKA Oil, który w ciągu zaledwie dwóch lat rozrósł się do sieci 118 urządzeń (dane IV 2026) w 40 gminach, z których korzysta ponad 27 000 osób. Projekt oferuje gminom skuteczne narzędzie do zwiększania poziomów recyklingu. Model biznesowy tworzy w pełni zamknięty obieg zgodny z zasadami Gospodarki Obiegu Zamkniętego. Historia EMKA Oil pokazuje, że dojrzała firma z silnym zapleczem logistycznym i finansowym może skutecznie inkubować startup z misją.
Niech to będzie inspiracją dla startupów i przedsiębiorców poszukujących modeli finansowania innowacji.
Impact w pigułce
Środowisko: Sieć olejomatów jest elementem, który pozwala na zamknięcie obiegu w produktach gospodarstw domowych. Przekierowuje zużyty olej kuchenny (UCO) z polskich zlewów i kanalizacji bezpośrednio do produkcji biodiesla. Każdy zebrany litr eliminuje ładunek tłuszczowy zagrażający infrastrukturze wodociągowej i zastępuje paliwa kopalne surowcem o udokumentowanym niskim śladzie węglowym.
Społeczeństwo: Ponad 27 000 aktywnych użytkowników w 40 gminach (IV 2026) zyskuje bezpłatny, dostępny 24/7 i dostosowany dla osób niewidomych system zbiórki oleju. Program edukacyjny buduje trwałe nawyki proekologiczne w społecznościach lokalnych, gdzie według badania Ariadna (n=1129, 2025) aż 84% respondentów deklaruje świadomość wpływu właściwej utylizacji UCO na środowisko.
Zarządzanie: Olejomaty wraz z Emka Oil zapewniają gminom pełną transparentność operacyjną poprzez dedykowany Portal Klienta z podglądem wolumenu zebranego UCO w czasie rzeczywistym oraz automatycznym raportowaniem do systemu BDO, co umożliwia jednostkom samorządu terytorialnego weryfikowalne wykazywanie odpadów komunalnych (kod 20 01 25) w sprawozdaniach recyklingowych zgodnie z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Cztery lekcje dla tego, kto chce zbudować startup GOZ
Infrastruktura zamiast inwestora
EMKA S.A. miała dwudziestoletnie doświadczenie w branży odpadowej, w tym relacje z samorządami i rozumienie wyzwań stojących przed nimi. Zamiast budować od zera, użyła tego, co już miała. Jeśli masz firmę z gotowymi zasobami, pytaj nie „czy znajdę inwestora” lecz „na jaki nowy problem już teraz mogę odpowiedzieć?”
Prawo jako harmonogram produktu
Ustawa kaucyjna nie była planowana przez EMKA. Była zewnętrznym terminem, który stworzył nagle pilne zapotrzebowanie u klientów — gmin. Monitoruj regulacje jako harmonogram: zmiany prawne tworzą popyt na gotowe rozwiązania w ciągu miesięcy, nie lat.
Obniż barierę finansową klienta
Pomoc gminom w pozyskaniu dotacji NFOŚiGW to dodatkowa praca bez natychmiastowego przychodu. Ale to może przekonać samorządy do działania szybciej niż wynikałoby to z ich własnych procedur budżetowych.
Nie masz bilansu EMKA? Masz pięć innych dróg
Model EMKA — bootstrapping z własnych środków firmy-matki — jest skuteczny, ale dostępny tylko dla podmiotów z odpowiednim zapleczem. Niezależny startup GOZ ma do dyspozycji pięć publicznych programów finansowania: od grantu do 400 tys. zł na pilotaż u korporacyjnego partnera (Scale Up Green), przez bezpośrednie dofinansowanie wdrożenia do 3,5 mln zł dla modelu B2G (GOZ w MŚP), aż po Ścieżkę SMART dla projektów z komponentem B+R.
Źródła
- EMKA Oil / Olejomaty, Pierwszy Olejomat w stolicy i setny na mapie Polski, komunikat prasowy, 5 grudnia 2025, goodonepr.prowly.com [dostęp: 21.03.2026].
- BizRaport, EMKA S.A. — KRS 0000429499, dane finansowe 2024, bizraport.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Ogólnopolski Panel Badawczy Ariadna / Projekt Olejomaty, Co Polacy wiedzą o recyklingu oleju? Raport 2025, maj 2025, olejomaty.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Interia Zielona, Gdzie wyrzucać olej po smażeniu? Wie to tylko 27,5 proc. Polaków, 29 maja 2025, zielona.interia.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Portal Komunalny, Czy olej kuchenny uratuje wskaźniki recyklingu gmin?, 5 marca 2025, portalkomunalny.pl [dostęp: 21.03.2026].
- GUS, Ochrona środowiska w Polsce — informacja sygnalna 2024, 2025; zob. też: Teraz Środowisko, teraz-srodowisko.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Ustawa z dnia 17 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 2020 poz. 2361); omów.: Planet Recycling, planet-recycling.pl [dostęp: 21.03.2026].
- 300gospodarka.pl / Portal Komunalny, System kaucyjny w Polsce, wejście w życie 1 października 2025 r.
- BizRaport, op. cit.; Rejestr.io, EMKA S.A. — KRS 0000429499, rejestr.io [dostęp: 21.03.2026].
- dlahandlu.pl, Olej kuchenny. Co z jego recyklingiem?, 30 września 2025, dlahandlu.pl [dostęp: 21.03.2026].
- ecoekonomia.pl, Olej kuchenny uratuje wskaźniki recyklingu gmin?, 7 marca 2025, ecoekonomia.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Dyrektywa PE i Rady (UE) 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. (RED III), Dz.Urz. UE L 2023/2413.
- PARP, Startup Booster Poland — Scale Up Green, działanie 2.28 FENG, feng.parp.gov.pl [dostęp: 21.03.2026].
- PARP, Gospodarka o obiegu zamkniętym w MŚP — Etap I i II, działanie FEPW.01.03, parp.gov.pl [dostęp: 21.03.2026].
- PARP, Harmonogram naborów FENG 2026, parp.gov.pl [dostęp: 21.03.2026].
- PARP / NCBR, Ścieżka SMART, działanie FENG 1.1, parp.gov.pl [dostęp: 21.03.2026].
- PARP / NCBR, Fundusz Wsparcia Technologii Krytycznych (STEP), działanie FENG 5.1 — Ścieżka SMART CLEANTECH, feng.parp.gov.pl [dostęp: 21.03.2026].
- ZGK Radzymin, Olejomat — co należy robić z zużytym olejem spożywczym?, zgk.radzymin.pl [dostęp: 21.03.2026].
- Ekologia.pl, Z kuchni prosto do rzeki? Polacy wciąż nie wiedzą, co robić z zużytym olejem, 29 lipca 2025, ekologia.pl [dostęp: 21.03.2026].
